Tự kiểm xe máy trước chuyến đi xa, không cần mang ra tiệm

Phần lớn sự cố xe máy giữa đường không phải lỗi hiếm — chúng là những dấu hiệu đã có từ trước mà không ai để ý, vì để ý cần nhìn đúng chỗ chứ không cần đồ nghề. Năm điểm dưới đây kiểm hết trong khoảng mười lăm phút, ngay trước sân nhà.

1. Lốp: áp suất và độ mòn

Nhìn lốp căng hay non không đáng tin — mắt rất dễ đoán sai vài PSI, mà vài PSI đó ảnh hưởng thật tới độ bám và độ mòn. Cách kiểm đúng là dùng đồng hồ đo áp suất (bán rẻ ở tiệm phụ tùng) và so với số ghi trên khung xe, thường dán gần chân chống hoặc trong sách hướng dẫn.

Độ mòn kiểm bằng mắt được: lốp có các rãnh gai, và ở đáy rãnh thường có một gờ nhỏ gọi là chỉ báo mòn. Gai mòn tới sát gờ đó là lúc phải đổi, không phải đợi lốp trơn hẳn — lốp mòn gần hết bám đường kém hẳn ngay cả khi nhìn còn gai.

2. Phanh: hành trình tay/chân phanh

Bóp phanh tay từ từ và cảm nhận điểm bắt đầu ăn. Nếu phải bóp gần hết cả tay mới thấy xe hãm lại, má phanh đã mòn nhiều hoặc dầu phanh (với phanh đĩa) đã thiếu. Với phanh chân cũng kiểm tương tự bằng cách đạp nhẹ và cảm nhận độ “hụt” trước khi ăn.

3. Đèn và xi-nhan

Bật từng đèn — pha, cốt, xi-nhan hai bên, đèn hậu, đèn phanh — và đi vòng quanh xe để nhìn thực tế, đừng chỉ nhìn từ chỗ ngồi. Đèn phanh là chỗ hay bị bỏ quên nhất vì người lái không tự nhìn thấy nó sáng; nhờ người khác nhìn hộ hoặc lùi xe gần tường có phản chiếu.

4. Nhiên liệu và dầu

Với xe số hoặc xe tay ga, kiểm mức dầu nhớt qua vạch báo trên que đo hoặc mặt kính nhỏ cạnh máy — nằm giữa hai vạch min/max là ổn. Dầu đen hẳn không nhất thiết là dầu hỏng (dầu đổi màu do làm việc là bình thường), nhưng dầu có mùi khét hoặc lẫn cặn kim loại nhìn thấy được thì nên thay trước khi đi xa, không đợi tới lịch định kỳ.

5. Gương và ốc siết

Kiểm gương bằng cách lắc nhẹ — gương lung lay sẽ rung mờ ở tốc độ cao đúng lúc cần nhìn rõ nhất. Với ốc, không cần siết lại toàn xe; chỉ cần dùng tay lắc thử các điểm chịu lực và dễ quan sát: chân chống, giá đèo hàng, ốc yên. Lung lay rõ bằng tay thì cần siết lại hoặc mang ra tiệm, không nên tự siết nếu không có cờ lê đúng cỡ — siết ẩu dễ làm chờn ren hơn là để lỏng thêm một chút.

Khi nào phải ra tiệm, không tự kiểm nữa

• Tiếng động lạ từ động cơ khi tăng tốc hoặc khi nổ máy nguội.
• Xe lệch hướng khi đi thẳng và thả tay lái (dấu hiệu về khung hoặc bánh).
• Rò dầu hoặc nhiên liệu nhìn thấy dưới xe khi đỗ qua đêm.
• Bất kỳ dấu hiệu ở mục phanh phía trên.

Năm điểm tự kiểm phía trên xử lý được phần lớn nguyên nhân hỏng giữa đường vì chúng là những thứ mòn dần theo thời gian, không phải hỏng bất ngờ. Làm đủ năm điểm trước mỗi chuyến đi xa mất khoảng mười lăm phút — ngắn hơn rất nhiều so với thời gian đứng chờ cứu hộ giữa đường.

Hai việc đi kèm, cùng một lần chuẩn bị. Thứ nhất: cùng danh sách này dùng được khi đi xem một chiếc xe cũ — lốp, phanh, rò dầu là ba chỗ nói nhiều nhất về cách xe đã được dùng, và phép tính tiền thì ở bài mua đồ cũ hay đồ mới. Thứ hai: kiểm giấy tờ xe và bảo hiểm còn hạn không, vì đó là thứ không sửa được giữa đường — chỗ giữ và cách biết giấy nào sắp hết hạn là một buổi tối làm một lần.